BERLIN - dnia 05.04.2007

 

Wyjazd przygotował kol. Rafał Wolski.
Naszym przewodnikiem był arch. Stefan Scholz z Berlina, dzięki któremu zrealizowaliśmy program wyjazdu z dodatkowymi atrakcjami.

Zobaczyliśmy dwa zupełnie różne w charakterze i funkcji oraz okresie powstawania obiekty - chociaż oba przeznaczone dla pokrewnych dziedzin sztuki.

"Poszukiwanie idealnego kształtu sali koncertowej trwa, odkąd ludzkość zaczęła się gromadzić, by słuchać muzyki. Ta jedna z najpiękniejszych i jednocześnie najbardziej ulotnych z dziedzin sztuki, domaga się nie tylko niezwykłej wizualnie, ale doskonałej pod względem akustycznym, oprawy.
Wśród współcześnie powstałych sal koncertowych, przeważają dwa typy: sala typu pudełkowego - sprawdzona i wypróbowana, na przestrzeni dziejów oraz nowy typ, który silnie zaznacza swą obecność, na polu projektowania sal koncertowych: centralny, tarasowy (zwany z angielskiego "winnicą").

Wybudowany w latach 60-tych (czas architektury modernizmu) budynek filharmonii zaprojektowany przez Hansa Scharoun'a - proste, surowe wnętrza, ale bardzo dobrze przestrzennie skomponowane na zasadzie wolnego planu - przestrzeń definiowana poprzez swobodnie rozmieszczone płaszczyzny (schody, podesty, słupy) tworzące ciąg zmiennych perspektyw - całość będąca wyrazem bardzo ekspresyjnego i rzeźbiarskiego modernizmu.
Sale koncertowe - jedna na 2400 osób - rzut typu centralnego, tarasowego; sposób zaprojektowania miejsc siedzących w formie tarasów rozlokowanych na różnych poziomach wywołuje wrażanie pobytu w kameralnej sali i druga sala kameralna na 1200 miejsc- zasada kompozycji podobna i znowu wrażenie niedużej sali w której scena jest przestrzenią przyciągającą uwagę, natomiast miejsca dla widzów zdecydowanie odbierane są w drugim planie. Całość swobodnie "obudowana " ścianami zewnętrznymi stanowiącymi tzw. kontinuum przestrzenne - ciąg przestrzeni tylko częściowo ograniczonych przez przegrody budowlane.

 "W salach tych widownia podzielona jest na grupy siedzeń. Są one ustawione na odpowiednio ukształtowanych podestach, które wznoszą się tarasowo wokoło położonej centralnie widowni. Poszczególne bloki widowni tworzą wiele ścian, ustawionych pod różnymi kątami, na kilku wysokościach. W ten sposób uzyskiwane są różnorodne powierzchnie odbijające. Zapewnia to dobrą jakość, przestrzenność i głośność dźwięku.
W "winnicach" realizowana jest teza odbić bocznych oraz uwzględnione są odbicia wyższe. Centralne usytuowanie sceny umożliwia projektowanie dużych pojemności widowni oraz dobrą widoczność. Zapewnia również zachodzenie interakcji między muzykami i publicznością.

Oryginalny zachowany wystrój wnętrza, elementy małej architektury i sztuki.
Scharoun pierwszy raz zastosował tu metodę projektowania "inside-out" . Scena będąca wyznacznikiem centrum, otoczona ze wszystkich stron, wznoszącymi się zespołami siedzeń widowni, następnie otoczenia sali koncertowej i zamknięcie poprzez foyer i elewację. Scharoun, wyjaśnia swój zamysł, następującymi słowami: "Muzyka jako punkt centralny. Orkiestra i dyrygent stoją przestrzennie i optycznie w samym "środku rzeczy"; jeśli nie centrum matematycznym, to bez wątpienia otoczeni publicznością. Tu nie znajdziecie podziału na 'producentów' i konsumentów, ale raczej wspólnotę słuchaczy zgrupowanych wokół sceny prawie jak w układach naturalnych" . Układ centralny rzutu był pomysłem Scharoun'a, tarasowe rozmieszczenie widowni jest wynikiem potrzeby zapewnienia miejsc o dobrym dźwięku i widoczności dla dużej ilości widzów.

Bezspornym pozostaje fakt, że sale typu centralnego tarasowego zyskują coraz większą popularność. Ostatnio wybudowane: Walt Disney Concert Hall, Los Angeles, Kalifornia, U.S.A przez Frank'a O'Gehry'iego, Performing Arts Center Niigata-City, Sapporo Concert Hall (Kitara), Sapporo, Japonia.
Ponieważ w wielu wypowiedziach zarówno muzyków, akustyków jak i architektów podkreślane są liczne zalety "winnic". Warto się zastanowić, czy ten typ sali jest przyszłością w projektowaniu sal koncertowych."

Oczywiście za tym nasuwają się kolejne pytania - dla jakich wielkości sal koncertowych ten typ jest odpowiedni, skoro tak wysoko jest oceniany to może warto takie sale tworzyć, jeżeli tak to gdzie, dla kogo itd., itd. To są pytania do analizy w fazie przygotowywania zamierzenia inwestycyjnego, chociaż warto znać na nie odpowiedzi.

Jest też refleksja - co jest istotą zaprojektowania budynku filharmonii - bryła, wnętrze, funkcja? Też ale prawdziwą sztuką i wielkością twórczą architekta jest umiejętność przekazania i "pokazania" dźwięku - a więc tego co jest niewidzialne, niematerialne, poprzez budowę elementów empirycznie i praktycznie wyznaczalnych, materialnych.
Czy jest to możliwe - mieliśmy okazję przekonać się że tak, ale tylko nielicznym jest dane stworzyć takie dzieło, a szczęście mają ci u których ono powstanie.

Drugi budynek Hans Otto Theater zaprojektowany przez prof. Gottfried'a Böhm'a i Paul'a Böhm'a z pełną świadomością niedużego budżetu ( co my mamy o tym myśleć?) - 26 mln EU, z widownią na - 450 miejsc, reprezentujący inny kierunek myśli architektonicznej, ideą nawiązujący do surowych, czytelnych form. Teatr oddany do użytku we wrześniu 2006r

Nowy budynek zaprojektowany w zespole obiektów industrialnych - przekształcanych na funkcje użyteczności publicznej.
Obiekt dominujący, a jednocześnie żartobliwie określając "będący" łącznikiem pomiędzy zachowaną częścią zamku i zbiornikiem gazu zaadaptowanych dla potrzeb teatru. Wspaniała lokalizacja nad brzegiem jeziora Tiefer w Poczdamie podkreślona poprzez zdecydowane mocne kolory czerni i czerwieni- stanowiące podstawową i identyfikowalną kolorystykę zarówno elewacji jak i wnętrza obiektu. Oszczędne w wystroju wnętrze podporządkowane podstawowej funkcji, wyposażone w urządzenia technologiczne które w prosty sposób umożliwiają dostosowanie aranżacji sceny do dużej rotacji repertuarowej. Prosty, czytelny, funkcjonalny układ pomieszczeń pomocniczych.

Dodatkowo mieliśmy okazję obejrzeć model miasta Berlina oraz plany rozwoju przestrzennego. Ktoś wspomniał że u nas w Szczecinie w Urzędzie Miasta też jest model .... ale gdzie niebo, gdzie ziemia?
Budynki istniejące w kolorze białym, budynki nowoprojektowane i zrealizowane w kolorze brązowym. Bardzo czytelnie przedstawiona polityka rozwoju miasta, przemyślane założenia i decyzje urbanistyczne. Wszystkie obszary wymagające projektów przestrzennych, urbanistycznych i kubaturowych rozwiązywane są na zasadach konkursowych. Materiałem merytorycznym do dyskusji i dalszych decyzji inwestycyjnych są prace projektowe będące wynikami przeprowadzanych obligatoryjnie przez władze Miasta Berlina konkursów architektonicznych. Bez konkursów dopuszcza się jedynie budowę pojedynczych obiektów kubaturowych. Pełna świadomość i rozumienie - co to jest budowa miasta, jak się tworzy przestrzenie miejskie, obszary mieszkaniowe, publiczne, komunikacyjne itd...
A w podsumowaniu można zacytować słowa piosenki...... to widać, to słychać, to czuć......

Na koniec krótka wizyta w miejscu największego węzła komunikacyjnego w Europie - dworzec Berlin Hauptbahnhof. Linie metra i kolei przebiegające na pięciu kondygnacjach, z dotarciem światła dziennego do najniższej podziemnej kondygnacji. Całość stanowiąca część realizowanego założenia centrum zabudowy miasta. Ale proza życia też czasami dosięga tak prestiżowe inwestycje - a historia o parasolach dla użytkowników I klasy opowiedziana przez naszego przewodnika hm,,,,,.

Bardzo dziękujemy arch. Stefanowi Scholz'owi za poświęcony nam czas i przekazane interesujące wiadomości, a koledze Rafałowi Wolskiemu za zdecydowane działania organizacyjne.

Do zobaczenia na następnym wyjeździe.
Ewa Nosek

---

http://www.berliner-philharmoniker.de/
http://www.hansottotheater.de/
http://www.hbf-berlin.de/

strona główna