Adaptacja doku pływającego PRC-1 na siedzibę teatru eksperymentalnego w Szczecinie

Autorzy projektu
Bartosz Wójcik
autor
Tomasz Głowacki
promotor
Lokalizacja

Adaptacja doku pływającego PRC-1 na siedzibę teatru eksperymentalnego w Szczecinie

Autor: Bartosz Wójcik

 

 

Przedmiot opracowania:

Przedmiotem opracowania niniejszego projektu jest siedziba teatru eksperymentalnego w Szczecinie. Praca porusza zagadnienie wpływu reformy teatralnej na sposób organizacji sceny i funkcjonowania budynku teatralnego. Jest również próbą stworzenia struktury istotnej w świadomości mieszkańców miasta.

Wybraną strukturę stanowi zabytkowy dok pływający PRC-1 w Szczecinie. Proponowana lokalizacja główna to nabrzeże Odry przy Bulwarze Chrobrego znajdującym się w sąsiedztwie Tarasu Hakena, prawdopodobnie najbardziej charakterystycznego miejsca w mieście.

Celem projektu jest próba przełożenia idei reżyserów i teoretyków teatralnych (m.in. Wsiewołoda Meyerholda czy Laszlo Moholy-Nagy'ego) na język architektury oraz stworzenie „maszyny teatralnej” umożliwiającej przygotowanie spektakli o eksperymentalnej formie łamiącej przyjęte tradycyjnie dogmaty sceniczne.

 

Zasada działania

Dok pływający jest pontonową, najczęściej stalową konstrukcją pływającą, o przekroju zbliżonym do litery „U”. Za wynalazcę technologii uznaje się polskiego inżyniera Stanisława Janickiego, który opatentował projekt w 1871r. Służy do wynoszenia innych jednostek pływających ponad poziom wody w celu ich remontu, bądź konserwacji. Zanurzenie obiektu możliwe jest dzięki zapełnieniu wodą komór znajdujących się pod pokładem i w burtach bocznych, zaś wynurzenie następuje poprzez wypompowanie wody, siła wyporu unosi wtedy dok pływający wraz ze spoczywającą na nim jednostką.

 

Lokalizacja

Obecnym miejscem pobytu jednoski PRC-1 jest Basen Cichy na Odrze w Szczecinie. W projekcie proponowana jest zmiana lokalizacji i uczynienie nią Bulwaru Chrobrego w pobliżu Muzeum Narodowego. Jest to reprezentacyjne miejsce, część niemieckiego założenia Hakenterrasse, około 500-metrowej skarpy nad Odrą, na której znajduje się wspomniany budynek Muzeum oraz Urzędu Wojewódzkiego.

 

Potencjalne możliwości transportu doku

Lokalizacja i charakter obiektu pozwala na jego czasowe użytkowanie poza miejscem stałego pobytu. Niesie to za sobą potencjalne korzyści i możliwości np. w postaci organizacji cyklicznego festiwalu teatralnego w szeregu miast regionu. Niestety infrastruktura dróg wodnych śródlądowych na terenie Polski pozostawia wiele do życzenia. Po stronie niemieckiej sytuacja jest dużo lepsza, jednak przynajmniej na terenie landu Brandenburgii śluzy i szlaki wodne dostosowane są głównie do jednostek o charakterze barki i maksymalnej szerokości 12 m. Istnieje jednak możliwość dostania się drogą morską do miast takich jak Gdańsk, Rostock, Weimar czy Lubeka oraz wykorzystanie kanałów i rzek od Kilonii do Magdeburga, przystosowanych do ruchu statków o szerokości 25 m. Taka sytuacja pozwala myśleć o ściślejszej współpracy na polu kultury byłych miast Hanzetyckich i uczynieniu ze Szczecina istotnego ośrodka kulturalnego regionu.

W połącznieniu np. z nową siedzibą Filharmonii Szczecińskiej projektu studia Barozzi Veiga oferta miasta na tym polu powinna stawać się coraz bardziej atrakcyjna. Należy liczyć, że w przyszłości inwestycje poczynione na terenie Polski pozwolą jeszcze rozszerzyć bazę potencjalnie dostępnych miast, być może również o te znajdujące się w głębi lądu.

 

Założenia projektowe

Przystępując do projektowania budynku jako priorytety przyjęto stworzenie adaptowalnej przestrzeni teatralnej umożliwiającej różnorodną aranżację spektakli i przenikanie się przestrzeni aktorów i widzów, adaptację zabytkowej struktury statku wydobywającą jej walory estetyczne i potencjał funkcjonalny oraz przywrócenie świadomości bytu stoczniowej infrastruktury mieszkańcom Szczecina.

 

Obiekt zaprojektowany został jako prostopadłościan zawieszony pomiędzy burtami doku, w sposób umożliwiający wykorzystanie siły wyporu powstającej podczas zanurzania jednostki do poruszania mechanizmów scenicznych. Zawieszenie projektowanej kubatury ma również silny wyraz architektoniczny, odwołujący się do oryginalnego przeznaczenia doku – unoszenia innych jednostek. Teatr podzielony jest na dwie kondygnacje, poziomy których dostosowane zostały do poziomów posadzek istniejących pomieszczeń zlokalizowanych w basztach jednostki (z obniżeniem kondygnacji wejściowej o 10 cm w celu uzyskania minimalnej funkcjonalnie wysokości pomieszczeń). Do obiektu prowadzi rampa wejściowa wysuwana spod poziomu spodu zawieszonego budynku. Pierwsza kondygnacja mieści hall wejściowy z szatnią oraz zapleczem sanitarnym i socjalnym, strefę garderób i magazyn otwarty z dostępem przez otwieraną podłogę. Strefy dostępu i komunikacji widzów oraz aktorów i personelu są czytelnie rozdzielone i nie krzyżują się ze sobą. Oprócz pomieszczeń, kubatura kondygnacji obejmuje nowoprojektowane komory grodzi, służących jako podesty sceniczne.

 

Na drugą kondygnację ze strefy hallu prowadzi rampa, ze strefy garderób schody. Plan piętra jest maksymalnie otwarty, jedynymi przegrodami są ruchome kurtyny, oddzielające pole kreacji scenicznej od foyer oraz strefy zapleczowo-magazynowej. Przestrzeń pola kreacji stanowi serce teatru i umieszczona została pomiędzy basztami, w centrum doku, pomiędzy ażurową konstrukcją stalową, stanowiącą najatrakcyjniejszy estetycznie fragment zabytkowej jednostki. Wokół pola kreacji znajduje się obejście komunikacyjne zapewniające swobodny, obwodowy dostęp umożliwiający dowolną aranżację sceny. Zaprojektowano również suwnicę, zapewniającą transport wielkogabarytowych scenografii bądź aranżacji zarówno przed, jak i w czasie trwania spektaklu. Całe piętro doświetlone jest naturalnym rozproszonym światłem poprzez poliwęglanową część fasady.

 

Rozkład funkcjonalno-przestrzenny zaprojektowanego obiektu ma na celu uzyskanie maksymalnie adaptowalnej i podatnej na zmiany przestrzeni pola kreacji, wykorzystującej w możliwie pełny sposób korzyści płynące z umieszczenia budynku na pływającym doku.

 

System ruchomych podestów scenicznych

Zaprojektowany układ składa się z 5 podłużnych platform umożliwiających wariantowe ustawienia sceny oraz widowni. System zakłada wykorzystanie grodzi i hydromechanicznego funkcjonowania doku, do regulacji wertykalnego położenia platform poprzez szczelne ich zamknięcie, bądź napełnianie wodą podczas procesu zanurzania całej jednostki. Przy szczelnym zamknięciu komór, siła wyporu wypycha puste w środku przegrody w górę. Wlewając do nich wodę, uzyskujemy możliwość częściowego lub całkowitego zrównoważenia siły wyporu, a dzięki temu dowolność w regulacji położenia podestów w zakresie około 2.5 m. Dzięki umieszczonej pod stropem drugiej kondygnacji suwnicy możliwe jest również przeniesienie komór do strefy magazynowej i uzyskanie sceny wodnej. Uzupełnieniem systemu są również ruchome kurtyny, regulujące proporcje pola kreacji oraz wolny plan kondygnacji.