Rozbudowa Teatru Letniego w Szczecinie

Data projektu - 2015
Firmy
Flanagan Lawrence
Lokalizacja
Szczecin ( Juliana Fałata 2 )

Zwycięzki projekt w Konkursie na opracowanie koncepcji architektoniczno-urbanistycznej przebudowy Teatru Letniego im. Heleny Majdaniec w Szczecinie.

Wstęp
Uwaga wstępna od autorów koncepcji: niniejszy opis stanowi rozszerzoną wersję opracowania z poprzedniego etapu, będącą naturalną kontynuacją procesu twórczego.

Teatr Letni w Szczecinie jest miejscem szczególnym na mapie miasta, pełniącym ważną rolę w życiu jego mieszkańców jako punkt spotkań artystycznych, koncertów oraz wydarzeń o charakterze lokalnym. Autorzy projektu wiążą nadzieję, że poprzez jego przebudowę, uczynią z niego obiekt nie tylko znany lokalnej społeczności, ale dzięki unikatowej formie i rozwiązaniom akustycznym, podniosą jego rozpoznawalność w Polsce na podobieństwo Amfiteatru Opolskiego czy też Sopockiego. Opisując zamierzenie projektowe autorów jedym słowem, postawiono na słowo: otwartość – stworzenie płynnego dialogu pomiędzy otoczeniem, widownią, a sceną. Szczecin jako miasto posiadające muzyczny obiekt o klasie światowej (Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza), potrzebuje jego uzupełnienia w formie sceny na otwartej przestrzeni, którą ma stać się opisywana koncepcja przebudowy Teatru Letniego.

Zagospodarowanie terenu
Pierwszym problemem do rozwiązania było poprawienie komunikacji wokół amfiteatru oraz zwiększenie jego dostępności dla osób korzystających z Parku Kasprowicza. Jako rozwiązanie założono udostępnienie alei J. Fałata w sposób ciągły (tzn. deptak) dla spacerowiczów i rowerzystów przez zmianę ukształtowania ogrodzenia od strony południowej i nadania mu funkcji wejścia głównego do amfiteatru, w formie 4 wejść. Plac przed bramkami kontrolnymi jak i za nimi został przemyślany jako agora, mogąca pomieścić znaczną liczbę widzów oczekujących na wejście jak i wyjście.
Na koronie wzgórza zaprojektowano budynek kas biletowych, toalety publiczne dla widzów; damskie i męskie (w sumie: 20 muszli, 10 pisuarów, 20 umywalek) oraz toaleta dla osób niepełnosprawnych i tymczasowe punkty gastronomiczne uruchamiane na czas imprez i wydarzeń. Budynek jest niepodpiwniczony o konstrukcji tradycyjnej z okładziną z paneli ocynkowanych w kolorze RAL 9022 (jak budynek sceny). Jako zwiększenie terenu biologicznie czynnego przewidziano dach jako dach zielony. Okna zamykane są systemem osłon składanych poziomo. Budynek przewidziany jest jako wandaloodporny. Dodatkowym pomieszczeniem które uwzględniono, a którego obecnie brakuje na terenie amfiteatru jest magazyn do przechowywania narzędzi gospodarczych.

Kolejnym krokiem jest otwarcie amfiteatru od strony wschodniej w sposób umożliwiający swobodny jego dostęp dla spacerowiczów przez rozbiórkę ogrodzenia i opcjonalne zamontowanie 2 stałych bramek będących drogami ewakuacyjnymi podczas trwania imprez zamkniętych. Przewidziane jest stworzenie fundamentu pod montaż ogrodzenia tymczasowego (modułowego) na czas imprez zamkniętych, a następnie demontowanie go po ich zakończeniu. Od północnej strony opracowywanego terenu, zmieniono geometrię drogi od strony północno - zachodniej leżącej przy scenie, zapewniając tym samym większe pole manewru dla samochodów ciężarowych obsługi technicznej. Załadunek przewidziany jest od strony północnej bezpośrednio na poziom sceny. Parking techniczny umożliwia zaparkowanie pełnowymiarowego samochodu ciężarowego oraz zapewnia miejsce dla 2 samochodów osobowych. Dodatkowo rozbudowano istniejący parking dla gości (VIP) i artystów, wykorzystując do tego niwelacje z rozebranego budynku (oznaczenie i4 na podkładzie mapowym). Przewidziany parking obejmuje 5 miejsc dla osób niepełnosprawnych i 21 dla pozostałych osób. Parking techniczny umożliwia zaparkowanie pełnowymiarowego samochodu ciężarowego oraz zapewnia miejsce dla 2 samochodów osobowych. Ogrodzenie od strony zachodniej pozostało niezmienione wraz z bramami głównymi prowadzącymi do parkingu technicznego i osobowego. Na terenie amfiteatru, jak i w jego najbliższym otoczeniu, zaprojektowano oświetlenie oraz iluminację zadaszenia oraz istniejącego łuku. Istniejące rzeźby, zostaną przestawione i wyeksponowane na agorze, istniejące kaskady, mozaika i inne elementy zagospodarowania zostaną zachowane, odrestaurowane i odpowiednio oswietlone. Teren po zmniejszeniu i rozbiórce elementów widowni zostanie pokryty nawierzchnią biologicznie czynną z nasadzeniami. Na terenie amfiteatru przewidziany jest montaż hydrantu (10 dm3/s), oraz kamer monitorujących jego obszar.

W części graficznej opracowania wskazano lokalizację wymiany nawierzchni (antypoślizgową) i oświetlenie na terenie amfiteatru oraz w miarę możliwości w obszarach sąsiadujących z opracowywanym terenem, celem stworzenia spójnej koncepcji estetycznej całości założenia.

Rozwiązania architektoniczne
Głównym założeniem koncepcji jest zaprojektowanie zadaszenia nad widownią wraz ze zmianą jej geometrii oraz liczby miejsc. Forma dachu przypomina zamrożony dym snujący się po zboczu przechodzący przez istniejący łuk i wpadający wprost do jeziora Rusałka. Dach amfiteatru stanowi powierzchnia siodłowa, zmieniająca swój profil. począwszy od odcinka prostego w ostatnich sektorach amfiteatru (+15,05) do pełnego łuku w najniższym punkcie (+11,01) do paraboli w najbardziej wysuniętym (+17,38). Forma dachu jest materializacją formuł matematycznych opartych na założeniach poszukujących optymalnego kształtu, wynikającego z akustyki oraz parametrów widoczności i wglądów krajobrazowych. Do jej realizacji autorzy koncepcji użyli parametrycznych technik komputerowych, polegających na algorytmizacji problemów projektowych w sposób umożliwiający wygenerowanie wynikowej geometrii a następnie jej optymalizację. Forma dachu otwiera się na jezioro Rusałka, pełniąc funkcję ramy obrazu, gdzie istniejący krajobraz stanowi żywe tło. Zmodyfikowana scena w zależności od charakteru imprezy może zostać otwarta, jak i też zamknięta poprzez ustawienie ściany akustycznej (przeźroczystej lub pełnej) o przekroju łukowym rozpraszającym dźwięki. Wielkość sceny oraz możliwość jej dowolnego kształtowania umożliwia prowadzenie pełnej gamy imprez na terenie amfiteatru (od kameralnego koncertu kwartetów smyczkowych po głośny koncert rockowy).

Widownia
Widownia została przewidziana na dolną granicę (możliwe jest powiększenie do górnej bez straty formy zadaszenia) zadaną przez organizatorów (2552 widzów + ok. 200 poza obrębem dachu), z podziałem na sektory (VIP w pierwszym rzędzie pośrodku). Przewidziano dwie lokalizacje dla platform widokowych dla osób niepełnosprawnych (pierwszy i ostatni rząd). Zaprojektowano standardowe siedziska z oparciami i składane w rzędach co 80 cm w rozstawie co 50 cm w osi i przewyższeniami, odpowiadające istniejącemu założeniu (krzywa widzenia spełnia wymogi dobrej widoczności), dzięki czemu możliwa jest znaczna oszczędność środków. Pozostawiając dowolność w doborze siedzisk autorzy przewidują w przypadku zmiany specyfikacji, zastąpienie siedzisk ławami wykonanymi z drewna i elementów stalowych (na wzór amfiteatru opolskiego).Forma widowni została zoptymalizowana pod kątem widoczności jak i też akustyki poprzez zwarty, „klinowy” schemat. Reżyserka wraz z miejscem na stół miksujący została przewidziana w środku sceny i „zatopiona” w istniejące ukształtowanie terenu zmniejszając tym samym swoją wysokość i likwidując tym samy ewentualne problemy z przysłanianiem sceny osobom znajdującym się w jej pobliżu. Przewidziano również rolę do projekcji obrazów kinowych.
Celem jej szybkiego napełniania, jak i też zwalniania zaprojektowano 4 dojścia z 4 wejściami/wyjściami głównymi, oraz 2 wyjścia boczne od strony wschodniej i od zachodniej zachowujące istniejące ścieżki parkowe.
Nawierzchnia widowni zostanie wymieniona na nową (płyty chodnikowe 50x50x6) wykorzystując maksymalnie istniejące warstwy (po uprzednim dokonaniu odkrywki i i ocenie stanu technicznego), oraz murki oporowe. Schody zostaną wymienione na nowe prefabrykowane, dostosowane do obowiązujących norm i przepisów technicznych. Na pomostach pomiędzy rzędami przewidziano odwodnienie liniowe gromadzące deszczówkę, a następnie odprowadzenie do kolektora deszczowego i późnej do jeziora (uprzednio oczyszczoną).

Scena
Zamierzeniem autorów jest umożliwienie korzystania ze sceny nie tylko w krótkim oknie pomiędzy wiosną a końcem lata, ale również w okresie zimowym i jesiennym. Scena na otwartym terenie może stać się inspirującą platformą pod szerokie spektrum działalności artystycznej od tradycyjnych spektakli po performance, czy multimedialne przedstawienia. Autorzy przewidzieli również rolę kina letniego przy podwieszeniu ekranu do rusztu technicznego.
Scena została podniesiona do 100 cm od poziomu pierwszego rzędu (20 cm podniesienia w stosunku do obecnego) i nieznacznie (220 cm po łuku) rozbudowana w kierunku południowym celem stworzenia przestrzeni pod bardziej kameralne spektakle (np. teatry niedzielne dla dzieci i młodzieży). Przebudowa sceny obejmuje wymianę istniejącej podłogi na drewnianą z wykorzystaniem istniejących warstw konstrukcyjnych stropu. Forma dachu została zaprojektowana celem maksymalnych otwarć od strony jeziora Rusałka oraz po bokach sceny, otwierając się tym samym na przestrzeń parkową. Scena zamykana jest demontowalną i modułową ścianą akustyczną (900 cm w najwyższym punkcie) z transparentnego plexi. W wariancie imprez zamkniętych wydzielenie „pudła” odbywać się ma poprzez jego zamknięcie pełnymi ekranami akustycznymi, bądź też łatwo montowalną tkaniną PCV podwieszaną do konstrukcji dachu za ścianą akustyczną.

Celem podwyższenia wartości estetycznej sceny, obłożona ją panelami perforowanymi, ocynkowanymi w kolorze RAL 9022 na podkonstrukcji montowanej do istniejącej ściany oraz do ramp. Od strony północnej poszerzono istniejące otwory okienne, otwierając widok na wyspę na jeziorze. Okna zamykane są na zintegrowany z elewacją system osłon składanych poziomo. Założeniem, które przyświecało doborowi materiałów, było „wyciszenie” sceny w stosunku do formy dachu oraz wandaloodporność.

Ruszt stalowy z profili dwuteowych, umożliwiający montaż niezbędnego oświetlenia i nagłośnienia amfiteatru został wsparty na dwóch łukowych kratownicach o wysokości 100 cm ukrytych w kieszeniach zadaszenia. Kratownice śrubowane są do marek stalowych (płyt) zatopionych w stopy fundamentowe, żelbetowe, znajdujących się w rozbudowywanej części sceny.

Forma projektowanego zadaszenia jest samonośna i nie wymaga wykorzystania istniejących elementów konstrukcyjnych, dlatego przewidziano do rozbiórki elementy wspierające istniejące zadaszenie (słupy żelbetowe), jak i istniejący most techniczny. Elementy te, zdaniem autorów, zamykają widok na wyspę i jezioro Rusałka i przyczyniają się do obniżenia wartości estetycznej obiektu. Również ich stan techniczny jest dyskusyjny.

Istniejący łuk ma zostać poddany oczyszczeniu i konserwacji, a następnie pomalowany na kolor RAL 9016 (identyczny z kolorem zadaszenia) celem stworzenia jednej, spójnej kompozycji całości. Przewiduje się iluminację łuku, sceny oraz jej otoczenia.

Podscenium
Na potrzeby lokalu gastronomicznego (np. kawiarni) zadaptowano istniejące północno – wschodnie pomieszczenia wraz z istniejącymi toaletami. Przestrzeń została wydzielona na zaplecze i przestrzeń konsumpcyjną. Okna zostały poszerzone celem większego otwarcia pomieszczeń na kontekst. Celem ułatwienia dostępności lokalu osobom niepełnosprawnym z poziomu terenu zlikwidowano istniejące stopnie, zastępując je rampami. Od strony południowej celem zapewnienia toalet dla osób niepełnosprawnych siedzących w pierwszych rzędach, zadaptowano pomieszczenie na toaletę dla osób niepełnosprawnych. Przewidziano adaptację istniejących magazynów na pomieszczenia techniczne (np. pod rozdzielnię elektryczną oraz pomieszczenie pod rekuperator). W zamyśle autorów jest późniejsza termomodernizacja obiektu oraz poprawienie wodoszczelności ścian po dokonaniu oceny stanu technicznego obiektu.

Akustyka
Proponowana forma „muszli akustycznej” została zaprojektowana, aby zapewnić jakość dźwięku spotykaną w zamkniętych salach koncertowych w warunkach sceny na otwartym powietrzu. Akustyka wewnątrz „muszli” pozwala muzykom na granie w nowym dla nich środowisku jakim jest obiekt wykonany z powłoki membranowej. Muszla akustyczna zaprojektowana została w sposób wzmacniający dźwięki grane przez performerów, generując przy tym czysty, bardziej wyrazisty dźwięk z wyraźnym pogłosem.
Właściwości akustyczne były fundamentalne dla ukształtowania formy powierzchni zadaszenia. Główna idea proponowanej formy, wzięła się z analizy muszli morskiej jako artefaktu potrafiącego w sposób nieomal bajkowy, przywoływać dźwięki morza osobie się w nią wsłuchującej. Forma muszli, uważana za jedną z najpiękniejszych w naturze, ma jednocześnie doskonałe parametry akustyczne, pasujące do proponowanej powierzchni powłoki, które sprawiają, że projekt nieomal perfekcyjnie “współgra”z artystami.

Panele akustyczne jako elementy odbijające fale dźwiękowe, wykonane z drewna pomalowanego na kolor RAL 9016, zostały podczepione do siatki stalowej zadaszenia, zapewniając tym samym odsłuch dla muzyków na scenie. Forma paneli nawiązuje do wzoru „poduszek” zadaszenia. Wysokość montażu paneli zmienia się w zależności od pozycji względem dachu oraz muzyków/widowni, zapewniając maksymalnie najbardziej optymalny kąt odbicia fali dźwiękowej. Zdaniem autorów (opierając się na wiedzy i doświadczeniu realizacyjnym) integracja paneli austycznych z zadaszeniem jako jedną nierozerwalną formą, poskutkuje stworzeniem jednego z najbardziej unikatowych miejsc o unikalnych walorach akustycznych w Europie, zapewniających możliwość organizacji od bardzo kameralnych imprez do koncertów popowych, bez konieczności wspierania się dodatkowym nagłośnieniem.

Konstrukcja zadaszenia
Zadaszenie stałe zostało zaprojektowane w formie lekkiej powłoki wykonanej z trójwarstwowej membrany PCV (opcjonalnie PTFE jako droższa w realizacji, lecz o lepszych parametrach technicznych) w kolorze RAL 9016. Przyjęto w warstwie górnej membranę wododporną. Charakterystyczna forma diagonalnych „poduszek” została ukształtowana poprzez sposób prowadzenia głównych kierunków układu konstrukcyjnego w formie diagonalnej. Główna sieć opiera się na konstrukcji kablo – linowej, w której prowadzone są dwa równoległe kable stalowe fi36 tworzące charakterystyczny układ siatki diagonalnej. Kable w punkcie węzłowym łączone są za pomocą stalowych klipsów (jak na zdjęciu poniżej – zdjęcia autorów).

*Konstrukcja kablowa z podwójnych kabli fi36 w układzie siatki ortogonalnej
*Klips stalowy łączący kable

Celem sprawdzenia poprawności proponowanych rozwiązań wybrany zespół konstruktorów przeprowadził analizę metodą elementów skończonych układu konstrukcyjnego oraz projektowanej geometrii (krzywizny powierzchni siodłowej zadaszenia). W toku optymalizacji dobrano najlepszy układ promieni krzywizn (<200 m w zależności od pozycji lini przebiegu kabla), zapewniający najbardziej optymalne rozwiązanie pod względem konstrukcyjnym przy jednoczesnym zachowaniu porządanej formy obiektu. Wyniki symulacji wraz z wielkościami zostały przedstawione na ilustracjach poniżej (analizy autorów).

*Wielkości ugięć poszczególnych kabli przy stałym naprężeniu.
*Siły działające na poszczególne kable przy stałym naprężeniu.

Konstrukcja linowa rozpięta jest na kratownicy przestrzennej biegnącej wzdłuż krawędzi zadaszenia. Na kratownicę przestrzenną składają się trzy rury stalowe fi300 połączone w przekroju w formie trojkąta, łączone poprzecznie rurami fi100 co 300 cm. Kratownica została zopymalizowana pod względem geometri biorąc pod uwagę: wielkośc momentu zginającego (wysokość od 100 cm do 150cm), krzywiznę w rzucie zadaszenia (większa krzywizna daje mniejszy moment zginający), możliwość uproszczenia bez strat estetycznych krzywizn stopnia trzeciego typu NURBS poprzez aproksymację odcinkową. Celem zachowania jednolitej powierzchni membrany (bez ekspozycji kratownicy) została ona zamaskowana poprzez stworzenie kieszeni biegnących wzdłuż krawędzi zadaszenia w formie identycznej ze wzorem prowadzonym na całej powierzchni. Jedynym elementem eksponowanym jest krawędź kratownicy płynnie biegnąca wokół zadaszenia, nadająca jej dynamiczną formę. Kratownica wsparta jest na 8 słupach (po 4 z każdej strony) stalowych fi200 formowanych w charakterystyczny kształt litery V.

*Przykład zbliżonej kratownicy przestrzennej do proponowanej w projektowanej konstrukcji zadaszenia (zdj. autorów)
*Diagram dekonstrukcji zadaszenia na poszczególne elementy składowe.

Autorzy przewidzieli opcjonalność w kształtowaniu diagonalnego wzoru na membranie w zależności od przyjętych priorytetów (cena, możliwości techniczne). W wariancie pierwszym (podstawowym i najdroższym) „poduszki” są sklejone z dwóch arkuszy materiału i napełniane są za pomocą sprężarki powietrzem, tworząc konstrukcję pneumatyczną. Rozwiązanie takie jest powszechnie spotykane w halach sportowych i kortach tenisowych o dużych (<20 m) rozpiętościach.
W drugim wariancie (tańszym) poduszki kształtowane są za pomocą profili PCV montowanych do kabli nadających charakterystyczny kształt.